قارچ هاي پوستي و راه درمان آنها

قارچ ها جزء نباتات يا گياهان پست هستند ولي تاکنون ساختماني شبيه به ريشه، ساقه، برگ، گل و دستگاه آوندي يا کلروفيل (سبزينه) در آنها ديده نشده است. اين موجودات گياهي، تک سلولي يا چند سلولي هستند و به علت نداشتن کلروفيل، قادر به سنتز گلوکز و تأمين غذاي خود نيستند، اجباراً به صورت انگلي روي پوست، ناخن و موي انسان و حيوانات زندگي کرده و از ماده کرآتين آنان (ماده غذايي آماده) تغذيه مي کنند. اين قارچ ها مي توانند غير بيماري زا و يا بيماري زا باشند و در تمام کره خاکي وجود دارند. قارچ هاي بيماري زا مي توانند در سطح پوست و مو و ناخن زندگي کرده علائم باليني ايجاد کنند که به آنها قارچ هاي سطحي گويند. بعضي از انواع آنها از طريق پوست و يا استنشاق از مسير ريه ها و گردش خود به بافت هاي عمقي رفته و ايجاد بيماري مي کنند که به آنان قارچ هاي عمقي گويند.

قارچ هاي سطحي

مورد بحث ما قارچ هاي سطحي است که در روي پوست، مو و ناخن اکثر افراد قرار مي گيرند ولي همه آنها ايجاد بيماري نمي کنند. براي اين که فردي به ضايعات قارچي مبتلا شود بايد شرايط ابتلا در او فراهم شود.

عوامل بيماري

مهمترين علت ابتلا به قارچ، عدم رعايت بهداشت است ؛ زيرا مواد شوينده مانند صابون ها و شامپوها تمامي شرايط زيستي براي قارچ ها را از بين مي برند؛ لذا افرادي که استحمام مرتب نداشته باشند و ضمن فعاليت هاي شغلي و يا ورزشي دچار تعريق شوند، امکان ابتلا به اين قارچ ها را پيدا مي کنند.

عامل ديگر براي ابتلا به قارچ هاي بيماري زا کاهش قدرت دفاعي بدن است. افرادي که بيماري هاي ضعيف کننده و مزمن دارند مانند افراد مبتلا به کم خوني، بيماري قند، مبتلايان به سرطان ها، ايدز مصرف طولاني مدت داروهاي مضعف سيستم ايمني مانند داروهاي کورتوني و از اين قبيل با کوچکترين غفلت از بهداشت شخصي ممکن است به بيماري هاي قارچي پوست، مو و يا ناخن ها مبتلا شود. لذا پزشک معالج علاوه بر درمان هاي اختصاصي ضد قارچ، بايد بيماري زمينه اي بيمار را با همکاري متخصص مربوطه معالجه کند وگرنه به طور مکرر بيماري قارچي حتي با مصرف داروهاي مناسب ضد قارچي بعد از مدتي عود مي کند. انسان سالم ممکن است که از طريق تماس مستقيم با انسان آلوده، حيوان آلوده و يا خاک مبتلا شود.

قارچ کچلي

اصطلاحاً به بيماري هاي قارچي بيماري زا، کچلي گويند که برحسب اين که کدام قسمت پوست، مو يا ناخن را گرفتار کند به کچلي سر، کچلي بدن، کچلي کشاله ران، کچلي دست، کچلي پا، کچلي ناخن و کچلي ريش طبقه بندي مي شوند.

علائم باليني تمامي کچلي ها تقريباً شبيه هم بوده و توسط پزشکان به آساني قابل تشخيص است و در موارد مشکوک با نمونه برداري از محل مشکوک و رنگ آميزي مناسب، ضايعات قارچي را در زير ميکروسکوپ ، تشخيص قطعي داده و چنانچه بلافاصله درمان دارويي مناسب انجام شود، بدون باقيماندن آثار بيماري، بهبودي حاصل مي شود.

ضايعات پوست و مو به صورت زمينه قرمز مي باشد که به دليل ايجاد التهاب است و در مواردي پوسته هايي روي آنها ديده مي شود که اغلب از حاشيه گسترش يافته و از مرکز بهبود مي يابند و شبيه حلقه مي شوند. اين ضايعات اغلب خارش خفيف دارند و در نواحي مودار چنانچه درمان به تأخير افتد ممکن است ريشه موها گرفتار شود و حتي پس از درمان، موها رويش مجدد پيدا نکنند و طاسي دائمي ايجاد شود. بعد از تماس فرد سالم با انسان يا حيوان يا خاک آلوده بلافاصله علائم بيماري ظاهر نمي شود، برحسب نوع قارچ و محل ضايعه، دوره ي مخفي يک تا هشت هفته بايد طي شود. در موها علاوه بر زمينه قرمز و پوسته دار شدن، شکستگي ساقه موها هم به وجود مي آيد و چنانچه با يک موچين مو را بکشيم به آساني کنده مي شود.

کچلي ها با منشأ حيواني (مثلاً در قصاب ها و دامداران) اغلب زمينه التهاب و تورم و ترشح دارند و امکان طاسي دائمي در آنها بيشتر از منشأ انساني يا خاکي است. در مواردي ممکن است علائم باليني با بعضي بيماري هاي پوست و موي غير قارچي اشتباه شود که در اين صورت با نمونه برداري و آزمايش در آزمايشگاه به آساني مي توان بيماري قارچي را تشخيص داد. به غير از درمان هاي دارويي، رعايت نکات زير جهت دستيابي به نتايج صد درصد، بخصوص در مواقعي که درمان هاي دسته جمعي (در مدارس، يا سربازخانه ها) صورت مي گيرد، ضروري است:

• کوتاه کردن موي سر در آغاز، وسط و ختم مرحله درمان در تمام افراد مذکر، و بانوان کمتر از 12 سال؛

• استفاده از داروهاي ضد قارچ موضعي مانند الکل 5 درصد يا تنتوريد؛

• پوشاندن سر با کلاه يا روسري جهت ممانعت از پخش قارچ در محيط اطراف بيماران در ضمن درمان؛

• جوشاندن البسه و ملحفه جهت ممانعت از برگشت بيماري؛

• درمان توأم بيمار و همسر وي در مواردي که قارچ کشاله ران در متأهلين باشد؛

• خشک نگاهداشتن موضع و پرهيز از رطوبت مداوم در موارد قارچ هاي لاي انگشتان پا، زير بغل، کشاله ران و گردن. به بيماران توصيه مي شود که ضمن استحمام مداوم و روزانه، بعد از حمام بلافاصله با پارچه يا حوله تميزي تمام پوست و موي بدن خصوصاً چين ها را خشک کنند؛

• در صورت تشخيص بيماري هاي زمينه اي مانند کم خوني و بيماري قند و غيره با همکاري متخصص مربوطه علاوه بر درمان ضد قارچ، بيماري زمينه اي را درمان، يا حداقل کنترل کنند.

درمان

خوشبختانه داروهاي متعدد و مؤثري در دو دهه اخير وارد بازار دارويي ايران شده است. نکته مهم در درمان اين است که يکي دو هفته بعد از مصرف داروهاي خوراکي علائم باليني بسيار کاهش يافته و يا ضايعه به ظاهر بهبود مي يابد. اما چنانچه مدتي که پزشک توصيه کرده دارو مصرف نشود بعد از قطع دارو ضايعه بر مي گردد و بيماري عود مي کند، لذا بسيار مهم است که درمان کافي انجام شود. مدت درمان ضايعات قارچي بدن حدود 6 – 4 هفته، سر حدود 2 ماه و ناخن 6-3 ماه مي باشد که ممکن است برحسب نوع دارو، روزانه يا هفتگي يا حتي يک هفته در ماه توسط پزشک تجويز شود. نوعي ضايعه قارچي پوست به نام «تيناورسيکالر» وجود دارد که جزو کچلي ها محسوب نمي شود؛ زيرا حتي در صورت عدم درمان آثاري از خود به جا نمي گذارد و بيشتر در پوست نوجوانان و جوانان که تعريق زياد دارند، و در آب و هواي گرم و مرطوب ديده مي شود و عامل آن قارچ ملا سزيا فورفورا مي باشد. اين نوع قارچ به رنگ هاي روشن يا تيره در نواحي پوشيده مانند سينه، شکم، بازوها و پشت ديده مي شود و در کودکان ممکن است در گردن و صورت هم ديده شود که با استحمام ، موقتاً رنگ آن کاهش يافته مجدداً تيره مي شود. قارچ تناورسيکولر با وجود استحمام مداوم و مصرف داروهاي تجويزي، به علت داشتن استعداد فردي براي ابتلا، احتمال دارد که بعد از درمان کامل، ضايعات مجدداً عود نمايد. استحمام مستمر روزانه و استفاده از شامپو و صابون هاي طبي براي اين گونه بيماران توصيه مي شود.

به امیده سلامتی شما

بای تا بعد (لیلا)